Cuộc đua bảo vệ niềm tin số

Nhận diện "bẫy" trên không gian mạng

Người dùng cá nhân và doanh nghiệp đang phải đối mặt với nguy cơ tấn công mạng ngày càng gia tăng. Theo hệ thống bảo mật của ứng dụng MoMo, mỗi ngày đơn vị này phát hiện gần 29.000 giao dịch bất thường có dấu hiệu liên quan đến lừa đảo hoặc tấn công mạng.

Trường hợp của anh Hoàng Thanh Tuấn (phường Sài Gòn, TPHCM) là ví dụ điển hình về lỗ hổng trong bảo mật cá nhân. Một buổi sáng thức dậy, anh không thể truy cập email và các tài khoản mạng xã hội. Toàn bộ ứng dụng phục vụ công việc và giải trí đều bị "đóng băng" do sai mật khẩu. Nguyên nhân được xác định là anh sử dụng cùng một địa chỉ email và một mật khẩu cho tất cả dịch vụ, khiến hàng loạt tài khoản bị chiếm quyền truy cập.

Theo ông Adrian Hia, Giám đốc điều hành khu vực châu Á - Thái Bình Dương của hãng bảo mật Kaspersky, thông tin đăng nhập là "cánh cửa chính" để tội phạm mạng xâm nhập. Thống kê năm 2025 cho thấy, trong số hơn 193 triệu mật khẩu bị lộ, có đến 45% có thể bị bẻ khóa chỉ trong vòng 1 phút; chỉ 23% mật khẩu đủ mạnh để chống chịu các cuộc tấn công. Các hình thức phổ biến được sử dụng bao gồm tấn công Bruteforce (thử mọi tổ hợp ký tự) và Password stealer (mã độc đánh cắp thông tin từ trình duyệt, bộ nhớ đệm).

Không chỉ khai thác thông tin đăng nhập, tội phạm mạng còn tạo ra các đường dẫn giả mạo với giao diện gần như giống hệt các cổng thông tin chính thống nhằm đánh lừa người dùng. Anh Phan Quốc (phường Bình Thạnh, TPHCM) cho biết, từng gặp các đường link tra cứu vi phạm giao thông giả mạo được thiết kế tương tự cổng dịch vụ công.

Ông Vũ Ngọc Sơn, Trưởng ban Công nghệ và hợp tác quốc tế, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA), phân tích: "Người dùng nhập đúng hay sai thông tin, các đối tượng vẫn có thể dẫn dắt sang những kịch bản khác nhau nhằm thu thập thêm dữ liệu cá nhân. Sau đó, chúng yêu cầu cung cấp số tài khoản, mật khẩu hoặc thực hiện các thao tác chuyển tiền để chiếm đoạt tài sản".

Các cuộc tấn công mạng hiện không chỉ nhắm vào người dùng cá nhân mà còn mở rộng sang nhiều tổ chức và lĩnh vực trọng yếu. Mới đây, chiến dịch gián điệp mạng Operation ForumTroll bị phát hiện khi khai thác lỗ hổng trình duyệt để tấn công các tổ chức thuộc lĩnh vực chính phủ, tài chính và truyền thông.

Làm chủ và bảo đảm an toàn cho công nghệ AI

Trước những biến tướng tinh vi, Việt Nam đã triển khai nhiều chương trình nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng. Mới đây, Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) cùng NCA đã phát động chiến dịch “TinAI?” với thông điệp "Kiểm trước tin sau". Trung tướng Lê Xuân Minh, Cục trưởng A05, nhấn mạnh: “Bảo vệ an ninh trên không gian mạng không chỉ là bảo vệ hệ thống thông tin, dữ liệu hay hạ tầng số. Quan trọng hơn, đó còn là bảo vệ niềm tin của xã hội đối với thông tin”.

Phân tích về xu hướng tội phạm, các chuyên gia ghi nhận tội phạm mạng “công nghiệp hóa” nhờ sự hỗ trợ của AI. Dẫn chứng, hãng bảo mật Kaspersky vừa công bố, từ tháng 1 đến tháng 4-2026, các giải pháp bảo mật của Kaspersky đã phát hiện hơn 33.300 vụ tấn công trên toàn cầu nhằm vào các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMB).

"Đáng chú ý, phần lớn những tệp độc hại riêng lẻ ngụy trang thành dịch vụ AI được phát hiện tại các doanh nghiệp SMB là các biến thể Trojware khác nhau. Các mối đe dọa đang không ngừng thay đổi, với sự xuất hiện dày đặc của những chiêu thức lừa đảo mới. Chẳng hạn phần mềm độc hại hoặc phần mềm không mong muốn được ngụy trang thành OpenClaw (một công cụ AI đang phổ biến trong năm 2026) để tấn công”, ông Vasily Kolesnikov, chuyên gia bảo mật tại Kaspersky, chia sẻ.

Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng A05, Trưởng Ban An ninh dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân NCA, nhận định: AI hiện đang đặt ra nhiều thách thức chiến lược. AI không chỉ là công cụ, mà đang trở thành một yếu tố định hình lại không gian an ninh mạng và an ninh quốc gia. Việc chủ động nắm bắt, làm chủ và bảo đảm an toàn cho các công nghệ AI sẽ là yếu tố quyết định đối với sự phát triển bền vững và an toàn của mỗi quốc gia trong tương lai.

Về mặt chính sách, có 2 khía cạnh không thể tách rời nhau. Đó là Security for AI (bảo vệ chính AI), tức bảo vệ các mô hình AI khỏi việc bị "đầu độc" dữ liệu đầu vào dẫn đến các quyết định sai lầm. Còn AI for Security (dùng AI để bảo vệ) là sử dụng năng lực xử lý vượt trội của AI để ứng phó với các cuộc tấn công mạng.

Các chuyên gia an ninh mạng nhận định, để bảo vệ niềm tin số cần xây dựng cơ chế chia sẻ cảnh báo sớm trong toàn hệ sinh thái, tăng cường xác thực định danh, coi bảo vệ dữ liệu cá nhân là trụ cột, thúc đẩy truyền thông có trách nhiệm và nâng cao “miễn dịch số” cho người dùng. An ninh mạng giờ không còn là chuyện của riêng ai, khi nó gắn liền với các hoạt động trong xã hội.