Thay đổi hành vi tiêu dùng
Những viên pin nhỏ đã qua sử dụng nằm lẫn trong ngăn kéo tưởng như vứt đi, nhưng với ông Minh Trí (phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai), chúng được giữ lại suốt nhiều tháng. Từ pin điều khiển tivi, pin đồng hồ treo tường đến các thiết bị điện tử trong gia đình, sau khi sử dụng hết, ông gom vào 1 hộp nhỏ thay vì bỏ chung với rác sinh hoạt. Khi biết Co.opmart Quy Nhơn triển khai chương trình thu hồi pin đã qua sử dụng, ông mang toàn bộ số pin đến điểm thu gom của siêu thị. “Trước đây, tôi cũng biết pin không nên bỏ chung với rác sinh hoạt nhưng không biết mang đi đâu. Giờ có nơi tiếp nhận nên thuận tiện hơn rất nhiều”, ông Trí chia sẻ.
Sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng của ông Trí phần nào phản ánh xu hướng bảo vệ môi trường đang diễn ra tại nhiều địa phương. Theo khảo sát do Công ty Nghiên cứu thị trường TGM Research và Liên minh Tái chế bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) công bố gần đây, có tới 97% người được hỏi quan tâm các vấn đề môi trường và 98% ủng hộ việc phân loại rác tại nguồn. Đáng chú ý, 68% cho biết đã thực hiện phân loại rác trong sinh hoạt hàng ngày và 66% chủ động giảm lượng rác thải, tăng cường tái sử dụng. Những con số này cho thấy nhận thức về tiêu dùng xanh đang dần chuyển thành hành động cụ thể. Tuy nhiên, để các hành vi thân thiện với môi trường trở thành thói quen lâu dài, NTD cần những điểm tiếp nhận thuận tiện và đáng tin cậy. Đây cũng là khoảng trống mà nhiều doanh nghiệp bán lẻ đang tham gia lấp đầy.
Theo ông Nguyễn Ngọc Thắng, Phó Tổng Giám đốc Saigon Co.op, doanh nghiệp bán lẻ ngày nay không chỉ thực hiện chức năng phân phối hàng hóa mà còn tham gia thúc đẩy tiêu dùng có trách nhiệm. Thông qua các hoạt động thu gom vật liệu sau sử dụng, giảm túi nhựa dùng một lần, khuyến khích sử dụng sản phẩm thân thiện môi trường và chương trình tiêu dùng xanh, hệ thống bán lẻ góp phần thay đổi hành vi mua sắm theo hướng bền vững hơn. Hoạt động thu gom pin đã qua sử dụng tại một số siêu thị Co.opmart khu vực miền Trung là một phần trong chuỗi hoạt động của Chiến dịch Tiêu dùng xanh 2026 do Saigon Co.op triển khai. Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn thực hiện các chương trình như “Refill xanh”, “Let’s green - 21 ngày sắm xanh”, khuyến khích khách hàng sử dụng túi môi trường, hạn chế túi nhựa dùng một lần và tham gia thu gom vật liệu sau sử dụng.
Theo ông Nguyễn Ngọc Thắng, mục tiêu không dừng lại ở việc khuyến khích mua sắm các sản phẩm xanh mà còn hướng đến kết nối NTD, nhà sản xuất và hệ thống phân phối trong chuỗi giá trị phát triển bền vững, từ đó góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn ngay tại điểm bán.
Kết nối các mắt xích của vòng tuần hoàn
Những viên pin được NTD mang đến siêu thị sẽ được chuyển đến các đơn vị có chức năng xử lý chất thải chuyên biệt. Tương tự, các loại chai nhựa, lon nhôm, giấy carton, bao bì sau sử dụng khi được phân loại, đưa vào đúng hệ thống thu gom sẽ tiếp tục được xử lý để trở thành nguồn nguyên liệu cho chu trình sản xuất mới. Phía sau những điểm thu gom tưởng chừng đơn giản là cả một mạng lưới liên kết giữa doanh nghiệp sản xuất, hệ thống phân phối, đơn vị thu gom và nhà tái chế. Chính sự kết nối này đang giúp các loại vật liệu sau tiêu dùng được quay trở lại chu trình sản xuất thay vì trở thành rác thải.
Thống kê từ PRO Việt Nam cho thấy, năm 2025 đã có hơn 32.900 tấn bao bì các loại được thu gom và tái chế thông qua mạng lưới đối tác trên cả nước. Riêng trong 5 tháng đầu năm 2026, tổng khối lượng bao bì được các doanh nghiệp đăng ký, ủy quyền và phê duyệt chính thức thông qua PRO Việt Nam đã vượt 60.000 tấn, trong đó hơn 30.000 tấn đã được triển khai thu gom và tái chế. Quy mô thực hiện trong năm 2026 dự kiến tăng khoảng 90% so với năm trước.
Theo ông Phạm Phú Ngọc Trai, Chủ tịch PRO Việt Nam, không doanh nghiệp riêng lẻ nào có thể tự mình thực thi trách nhiệm đối với bao bì sau tiêu dùng một cách hiệu quả và toàn diện. Đây là bài toán cần sự tham gia đồng bộ của doanh nghiệp sản xuất, hệ thống phân phối, đơn vị thu gom, nhà tái chế và cộng đồng NTD. “Trong chuỗi giá trị đó, các điểm bán lẻ ngày càng giữ vai trò quan trọng khi trở thành nơi kết nối hành vi tiêu dùng với hoạt động thu hồi và tái chế vật liệu sau sử dụng. Kinh tế tuần hoàn không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành yêu cầu thực tiễn của mô hình tăng trưởng mới”, ông Phạm Phú Ngọc Trai nhấn mạnh.
Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Hồ Kiên Trung, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ NN-MT), cho rằng, việc xây dựng hệ thống quản lý, thu gom và tái chế bao bì hiệu quả có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net zero) vào năm 2050. Tuy nhiên, theo ông Hồ Kiên Trung, thành công của hoạt động thu gom và tái chế không chỉ phụ thuộc vào doanh nghiệp hay cơ quan quản lý mà cần sự tham gia tích cực của toàn xã hội. Trong đó, việc nâng cao nhận thức cộng đồng về phân loại chất thải tại nguồn, tiêu dùng bền vững và tái chế được xem là yếu tố then chốt.
Khi các mục tiêu tăng trưởng xanh và Net zero đặt ra ngày càng rõ nét, kinh tế tuần hoàn không còn là câu chuyện riêng của doanh nghiệp sản xuất hay ngành môi trường. Từ những điểm thu gom nhỏ trong siêu thị, một mạng lưới thu hồi và tái sử dụng tài nguyên dần được hình thành. Mỗi viên pin cũ, mỗi chai nhựa được phân loại đúng cách không chỉ giúp giảm lượng rác thải ra môi trường mà còn góp phần kéo dài vòng đời của tài nguyên trong nền kinh tế.
