Đó là tiếng còi tầm phát ra từ di tích lịch sử Nhà Tròn - công trình hơn trăm năm tuổi được xem như biểu tượng văn hóa và lịch sử của vùng đất phía Đông TPHCM.
Chiếc đồng hồ của ký ức
7 giờ, từ di tích lịch sử Nhà Tròn, tiếng còi tầm vang lên báo hiệu một ngày mới bắt đầu. Người dân ra đường đi làm, học sinh đến trường, các hàng quán mở cửa đón khách. Gần trưa, tiếng còi lại vang lên báo hiệu giờ nghỉ ngơi sau nửa ngày lao động. Đến đầu giờ chiều, thanh âm quen thuộc lại vang lên như nhắc nhở mọi người trở lại công việc. Và khi tiếng còi cuối ngày cất lên cũng là lúc nhịp sống chậm lại, mọi người trở về sum họp bên gia đình.
Ông Trần Thanh Tiến Đạt, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội phường Bà Rịa, cho biết, mỗi ngày, tiếng còi ấy đều đặn vang lên 4 lần như vậy vào những khung giờ cố định: 7 giờ; 11 giờ 30 phút, 13 giờ 30 phút và 17 giờ. Với nhiều người dân địa phương, âm thanh ấy không chỉ để báo giờ mà còn trở thành một phần ký ức, một “nhịp đồng hồ” quen thuộc của cuộc sống thường nhật.
Với ông Phạm Chính Hoài (62 tuổi, ngụ đường 27 Tháng 4), âm thanh ấy đã ăn sâu vào tiềm thức của bao thế hệ, từ những người lớn tuổi đến lớp trẻ sinh ra và lớn lên nơi đây. “Tiếng còi ấy giống như hơi thở của quê hương. Mỗi lần nghe vang lên, tôi lại nhớ đến Nhà Tròn, nhớ những năm tháng khó khăn nhưng đầy tự hào của người dân Bà Rịa”, ông Hoài nói.
Còn theo bà Nguyễn Thị Ái Nghĩa (ngụ trên đường Nguyễn Trãi, phường Bà Rịa), vào những ngày trời lộng gió, âm thanh còi tầm có thể lan rất xa, vọng đến nhiều khu dân cư xung quanh. Đặc biệt, vào đêm giao thừa Tết Nguyên đán, 3 hồi còi liên tiếp sẽ vang lên như lời chào năm mới, mang theo niềm háo hức và hy vọng của người dân địa phương.
Trong cao trào Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khu vực Nhà Tròn từng là nơi diễn ra nhiều cuộc mít tinh, tập hợp lực lượng cách mạng và các hoạt động đấu tranh giành chính quyền của quân và dân địa phương. Chính vì vậy, công trình không chỉ mang giá trị kiến trúc mà còn là chứng tích lịch sử gắn liền với phong trào cách mạng của vùng đất phía Đông TPHCM.
Tiếng còi tầm giữa lòng đô thị mới
Trải qua chiến tranh và nhiều biến động lịch sử, có giai đoạn tiếng còi tầm phải ngưng hoạt động. Đến năm 1976, chính quyền địa phương đã khôi phục hệ thống còi và duy trì cho đến ngày nay. Năm 1987, Nhà Tròn được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Hiện nay, việc quản lý và vận hành còi tầm được giao cho địa phương phụ trách. Đúng giờ quy định, từ trụ sở quản lý, tiếng còi vang xa khắp nhiều khu vực của phường Bà Rịa và các phường lân cận.
Nhà Tròn còn mang vẻ đẹp rất riêng bởi sự hòa quyện giữa kiến trúc cổ kính và thiên nhiên thanh bình. Mỗi khi tiếng còi vang lên, đàn chim én làm tổ quanh khu vực tháp nước lại tung cánh bay lượn trên bầu trời xanh tạo nên khung cảnh yên ả giữa lòng đô thị. Nhiều người dân ví hình ảnh ấy như một “bức tranh ký ức” của Bà Rịa - nơi quá khứ và hiện tại cùng song hành trong nhịp sống hôm nay.
Theo phòng Văn hóa - Xã hội phường Bà Rịa, Nhà Tròn không đơn thuần là một di tích lịch sử, mà còn là “kho ký ức” lưu giữ tinh thần và bản sắc của người dân Bà Rịa qua nhiều thế hệ. Ở đây có ký ức của chiến tranh, của hy sinh, mất mát nhưng cũng có niềm tự hào về tinh thần yêu nước và ý chí vượt khó của người dân địa phương. Tiếng còi tầm tồn tại đến hôm nay giống như một phần linh hồn của đô thị này.
Nhà Tròn - hay còn gọi là Tháp nước Bà Rịa - công trình do người Pháp xây dựng từ đầu thế kỷ XX với chiều cao khoảng 20m, gồm 8 trụ lớn, đường kính gần 8m nhằm phục vụ nhu cầu cấp nước tại địa phương. Công trình tọa lạc ngay khu vực trung tâm, tại giao điểm giữa đường Cách Mạng Tháng Tám và đường 27 Tháng 4, vị trí được xem là trái tim của đô thị Bà Rịa suốt nhiều thập niên qua.
