Sau sáp nhập, TPHCM hình thành một trung tâm kinh tế công nghiệp - dịch vụ - logistics hàng đầu cả nước, với mạng lưới khu công nghiệp, cảng biển và chuỗi cung ứng năng động. Điều này đặt ra yêu cầu bức thiết về nguồn nhân lực chất lượng cao, có kỹ năng công nghệ hiện đại.
Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ TPHCM lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 xác định phát triển nguồn nhân lực là một trong những chương trình trọng điểm, đột phá. Theo đó, thành phố sẽ đổi mới toàn diện giáo dục - đào tạo (GD-ĐT) theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) trong giảng dạy; phát triển giáo dục nghề nghiệp gắn với chuyển đổi số và nhu cầu thị trường lao động.
Đồng thời, thành phố sẽ triển khai các cơ chế đặc thù để đào tạo, thu hút và giữ chân nhân tài, ưu tiên các lĩnh vực như nhân lực số, công nghệ cao, tài chính quốc tế, logistics, năng lượng tái tạo. Mục tiêu là đưa TPHCM trở thành trung tâm lớn về GD-ĐT của cả nước, từng bước hình thành trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao của ASEAN, tiệm cận trình độ quốc tế.
Theo lãnh đạo Sở GD-ĐT TPHCM, Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 26-8-2025 của Bộ Chính trị đã xác định mục tiêu xây dựng TPHCM trở thành trung tâm lớn về kinh tế, tài chính, khoa học - công nghệ, GD-ĐT, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế của khu vực Đông Nam Á. Nghị quyết nhấn mạnh, phát triển nhanh, bền vững phải bắt đầu từ con người, từ một nền giáo dục tiên tiến, hiện đại, mang bản sắc Việt Nam và tầm nhìn toàn cầu. Trên tinh thần đó, ngành giáo dục thành phố được giao nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng xã hội học tập và hình thành thế hệ công dân toàn cầu có bản lĩnh, năng lực hội nhập nhưng vẫn gìn giữ bản sắc dân tộc.
Thế giới đang thay đổi từng ngày với sự bùng nổ của công nghệ số, AI, dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), thực tế ảo (VR/AR)... Trong bối cảnh đó, giáo dục buộc phải chuyển mình mạnh mẽ từ “học để biết” sang “học để làm, học để sáng tạo và học suốt đời”. TPHCM đã xác định đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT là yêu cầu chiến lược cho giai đoạn 2025-2030, nhằm xây dựng nền giáo dục “mở” - linh hoạt - hiện đại - hội nhập quốc tế, hướng đến việc mỗi học sinh đều có cơ hội phát triển tối đa tiềm năng của bản thân.
Các trụ cột lớn đang được TPHCM tập trung triển khai, tạo nên bước đột phá thực chất. Trước tiên là phát triển tiếng Anh - ngôn ngữ của tri thức và hội nhập. Thành phố kiên định nâng chuẩn đầu ra ngoại ngữ theo khung năng lực quốc tế, mở rộng chương trình song ngữ và hợp tác đào tạo với các tổ chức giáo dục uy tín. Đồng thời, TPHCM xác định chuyển đổi số là nền tảng của giáo dục hiện đại.
Thành phố đã xây dựng hệ sinh thái giáo dục số với học bạ điện tử, hồ sơ năng lực học sinh, hệ thống quản trị học tập (LMS) và cơ sở dữ liệu toàn ngành; triển khai mô hình “Trường học thông minh” tại nhiều cơ sở giáo dục. TPHCM đang xúc tiến xây dựng Trung tâm AI Giáo dục nhằm ứng dụng AI vào giảng dạy, quản lý và cá nhân hóa việc học.
Sự kết hợp giữa chuyển đổi số, AI và đổi mới phương pháp giảng dạy đang đưa giáo dục TPHCM tiến gần mô hình “Giáo dục 4.0”, lấy người học làm trung tâm và thúc đẩy học tập mọi lúc, mọi nơi.
Theo đó, ngành GD-ĐT TPHCM tập trung đầu tư phát triển con người ngay từ bậc học đầu tiên. Ở bậc tiểu học, thành phố triển khai các mô hình “Trường học hạnh phúc”, “Trường học số”, “Giáo dục cảm xúc và giá trị sống”, đồng thời dẫn đầu cả nước về giáo dục hòa nhập.
Ở bậc THCS, chú trọng phát triển công dân số thông qua STEM, Robotics, AI và học theo dự án. Ở bậc THPT, nhiều trường triển khai chương trình quốc tế, đẩy mạnh học tập cá nhân hóa, tư duy khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo. Trong khi đó, các trường đại học, cao đẳng được định hướng trở thành trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng TPHCM trở thành “Thành phố học tập - Thành phố tri thức”.
Ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục Nghề nghiệp TPHCM, nhận xét, sự phát triển nhanh chóng của AI sẽ ảnh hưởng đến lực lượng lao động. Trong kỷ nguyên số, người học cần chủ động trang bị kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng số, ngoại ngữ và năng lực thích ứng để đáp ứng yêu cầu của thị trường. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, việc làm chủ các công nghệ mới sẽ giúp nâng cao năng suất lao động và khả năng cạnh tranh.
Mỗi người cần học tập không ngừng, thường xuyên cập nhật tri thức, rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề, giao tiếp, tư duy sáng tạo và thích ứng với sự thay đổi để trở thành công dân số, sẵn sàng trước những biến động của nền kinh tế và đóng góp vào sự phát triển của đất nước.
Ông Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Công Thương TPHCM (HUIT), nêu thực tế: Việc thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, có kỹ năng chuyên sâu về công nghệ, năng lực số đặc biệt ở nhóm ngành công nghệ thông tin đang rất lớn. Dù số lượng sinh viên công nghệ thông tin và các ngành liên quan tăng nhanh, nhưng tỷ lệ nhân sự đáp ứng yêu cầu doanh nghiệp chưa cao.
Chương trình đào tạo của nhiều trường đại học chưa cập nhật kịp với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ. Chất lượng phải đáp ứng được đòi hỏi của thị trường lao động và doanh nghiệp là những vấn đề cần được giải quyết để nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế số trong giai đoạn tới.
