TS Trần Du Lịch: Từ ký ức đến tư duy kinh tế

* PHÓNG VIÊN: Thưa TS Trần Du Lịch, ông đã chuẩn bị và chắt lọc các trải nghiệm, nghiên cứu để thực hiện Ký ức - Niềm tin & Khát vọng như thế nào?

* TS TRẦN DU LỊCH: Tôi nghỉ hưu tháng 8-2016, khi đó cũng đã có ý định tổng hợp những bài nghiên cứu về kinh tế và cải cách thể chế kinh tế trong hơn 40 năm làm công tác nghiên cứu để in sách, nhưng bận bịu nhiều việc nên thời gian cứ trôi đi mãi… Cách đây hơn 1 năm, tôi mới có ý định viết và dành thời gian để ôn lại những ký ức còn lưu lại trong tâm trí về tuổi thơ; về quá trình lao động kiếm sống; về học tập và làm công tác nghiên cứu, tư vấn chính sách cho trung ương, địa phương; thực hiện chức trách của đại biểu Quốc hội trong 3 nhiệm kỳ...

* Trong quá trình viết, khoảnh khắc cuộc sống hay vấn đề kinh tế nào khiến ông phải dừng lại suy ngẫm nhiều nhất?

* Tôi bắt đầu làm công tác nghiên cứu khoa học ở Viện Khoa học xã hội miền Nam từ tháng 6-1976, khởi đầu là nghiên cứu về ĐBSCL; nghiên cứu mối quan hệ kinh tế giữa TPHCM với ĐBSCL; kinh tế ngoài quốc doanh ở TPHCM… Trong những năm đầu của đổi mới, từ thực tiễn TPHCM, nhìn thấy sức sống của thị trường, của khu vực kinh tế ngoài quốc doanh đã thôi thúc tôi nghiên cứu sâu hơn về thể chế kinh tế.

Có thể nói, phần lớn các nghiên cứu và kiến nghị chính sách của tôi ở trung ương và địa phương đều tập trung vào cải cách thể chế kinh tế. Tôi xem đó là động lực phát triển. Nói đến khái niệm thể chế thì khá rộng, nhưng trục nghiên cứu của tôi vẫn luôn là “mối quan hệ giữa nhà nước và thị trường”.

* Hành trình nhận thức về kinh tế thị trường Việt Nam được trình bày trong sách, theo ông, đâu là vấn đề mà đến nay vẫn còn nguyên giá trị gợi mở cho công tác hoạch định chính sách?

* Trong suốt 50 năm, từ khi bắt đầu làm công tác nghiên cứu kinh tế, thể chế kinh tế cũng chính là hành trình tôi nhận thức dần mô hình phát triển kinh tế Việt Nam thông qua đường lối chính sách và thực tiễn vận động của nền kinh tế.

Trong phần thứ 3 của sách, tôi minh họa hành trình nhận thức về mô hình phát triển kinh tế Việt Nam, trong đó gửi gắm suy nghĩ của mình vào 10 nội dung trong mục I: “Tâm huyết và trăn trở” và kèm theo một số bài viết minh họa ở mục II. Tôi kỳ vọng những điều tôi “tâm huyết và trăn trở” có chút ý nghĩa nào đó cho những người làm chính sách kinh tế và đổi mới thể chế hiện nay tham khảo.

* Thông qua cuốn sách, ông kỳ vọng đóng góp điều gì cho các thảo luận chính sách hiện nay, đặc biệt trong bối cảnh TPHCM và nền kinh tế Việt Nam đang tìm kiếm động lực tăng trưởng mới?

* Để trả lời câu hỏi trên, tôi xin trích 1 đoạn ở trang 270 như sau: Việt Nam nói chung và TPHCM nói riêng, thời cơ đang mở ra cho giai đoạn phát triển mới; trong đó việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng với nền tảng: Xanh và Số mang tính tất yếu và giai đoạn 10 năm tới mang ý nghĩa quyết định đối với mục tiêu 2045. Cần xây dựng “bài toán ngược” về tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số, để tính toán về phương thức huy động nguồn lực thông qua khâu đột phá về thể chế.

Trong giai đoạn 2026-2030, thành phố vừa triển khai những chương trình dự án mới theo quy hoạch, vừa phải thực hiện dứt điểm những công trình, dự án đang tồn tại, gây lãng phí nguồn lực, nên cần đổi mới phương thức thực thi; tránh lối mòn và phải khơi dậy được truyền thống năng động sáng tạo của cả hệ thống chính trị.

Việc xây dựng các chương trình trọng điểm đột phá trong nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ TPHCM 2025-2030, trước hết là các công trình dự án triển khai thực hiện quy hoạch và các công trình dự án nối tiếp giai đoạn 2021-2025. Xét về vị trí địa - kinh tế, hạ tầng kinh tế, tiềm lực khoa học - công nghệ, nguồn nhân lực; sự tiếp tục đổi mới về quản lý và chính sách kinh tế vĩ mô, hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, chuyển đổi kinh tế số, kinh tế xanh, TPHCM là nơi có điều kiện nhất để chuyển mình sang giai đoạn phát triển mới: nhanh và bền vững hơn, với tầm nhìn toàn cầu.

* Xin cảm ơn ông.