Lễ hội được xem như một nghi thức xuất hành mở biển của cư dân vạn chài Xương Lý, là nét sinh hoạt văn hóa truyền thống gửi gắm ước vọng mưa thuận gió hòa, biển lặng sóng êm, thuyền về đầy ắp tôm cá, đời sống ấm no.
Lễ hội diễn ra trong 13 ngày, từ 18-2 đến 2-3, tức mùng 2 đến 14 tháng Giêng. Các nghi thức được tổ chức trang trọng, bảo đảm đúng lễ nghi truyền thống và gắn kết hài hòa giữa phần lễ và phần hội.
Riêng phần lễ tập trung trong hai ngày 25 và 26-2 với các nghi thức độc đáo, như: cung nghinh Thủy Lục, lễ hành chính tại Lăng Ông Nam Hải, tế thần, hầu thần của Đội Bả trạo và khởi ca.
Trong không gian biển trời Nhơn Lý với hai thắng cảnh Eo Gió – Kỳ Co, lễ cung nghinh Thủy Lục được tổ chức trang nghiêm, độc đáo, tái hiện tín ngưỡng thờ thần Nam Hải, thu hút đông đảo người dân và du khách theo dõi.
Từ Lăng Ông Nam Hải, đoàn rước khởi hành trong tiếng trống chiêng vang vọng, tiến về bãi Nồm biển Nhơn Lý. Ngay tại mép sóng, kiệu án thờ được đặt trang trọng, một dải lụa đỏ dài trải sát bờ biển, ba người đội trên đầu chờ thực hiện nghi thức nghinh thần.
Sau hồi trống lệnh, nhạc lễ nổi lên, ban tế thắp hương khấn vái, thực hiện nghi thức rước thần Nam Hải trên dải lụa đỏ vào án thờ, biểu trưng cho việc nghinh đón linh thần từ biển trở về.
Ông Nguyễn Kim Chức, Phó Ban tổ chức lễ hội, cho biết, sau gần 200 năm hình thành và phát triển, lễ hội khai sơn cầu ngư vạn đầm Xương Lý đã trở thành nét văn hóa đặc sắc của cư dân miền biển Nhơn Lý. Hiện lễ hội đã trở thành di sản cấp Quốc gia và được tổ chức trang trọng với quy mô cộng đồng lớn, thu hút đông đảo ngư dân, du khách tham gia.
Lễ hội không chỉ là hoạt động tín ngưỡng dân gian mà còn là ký ức sống động về không gian mưu sinh trên biển, phản ánh đời sống tinh thần của ngư dân qua các giai đoạn lịch sử.
Năm 2025, Bộ VH-TT-DL đã công nhận lễ hội cầu ngư Vạn Đầm Xương Lý là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị văn hóa tiêu biểu của vùng đất bán đảo Nhơn Lý hình thành từ hàng trăm năm trước, nơi người dân bao đời gắn bó với nghề biển.
>>> Thêm một số hình ảnh ghi nhận tại lễ hội:
